21 octobre 2026
Cette semaine: "AGUSTE ESCOFFIER"
Bràvis ami, lou Felip vous souveto lou bon-jour… Lou dès d’óutobre passa, la mantenènço de Prouvènço dóu Felibrige counvidè li felibre à Vilo-Novo-Loubet dins lis Aup maritimo, entre Niço e Cano. Dins aquelo vilo quihado sus un esperoun roucassous que segnourejo la valado dóu Loup, ié caup de carriereto penjanto e flourido que dounon uno marco bèn prouvençalo de l’age mejan. En aut de la viloto, i’a uno fourtaresso medievalo dóu siècle tregen foundado pèr Roumè de Vilo-Novo. Basto, li Felibre èron présent à Vilo-Novo pèr celebra lou cènt vuetanten anniversàri de la neissènço d’un grand persounage de l’istòri de la cousino franceso, voulèn parla d’Aguste Escoffier. Pèr faire courtet, aquel ome d’elèi nasquè lou vint-e-vue d’óutobre 1846 à Vilo-Novo-Loubet e mouriguè lou 12 de febrié 1935, dos semano après que soun espouso faguè elo-memo sa despartido. Escoffier enventè lou mestié de cousinié peraqui en 1910. Fuguè qualifica de « rèi di cousinié, cousinié di rèi ». Aduguè ‘no finesso e ‘no delicadesso di mai requisto dins li cousino di palàci oustalié, enventè un fube de recèto represso pèr d’àutri grand cousinié e faguè counèisse la cousino franceso en Éuropo e de dela. Aguè uno enfluènci grandarasso sus li genracioun seguènto. Es tambèn éu que desvouloupè lou councèt de « brigado de cousino ». Lou mot « brigado » mostro que s’agis de ierarquìo, coume dins l’armado, e aquéli brigado de cousinié obron pas que dins de gràndis oustalarié. En 1928, Aguste Escoffier fuguè lou premié cousinié que venguè óuficié de la Legioun d’ounour. Soun paire èro fabre-manescau. En revenge, sa grand èro courdoun-blu e tres dintre sis ouncle e si tanto travaiavon dins la restauracioun. Manjavo dins si trege an quand pantaiavo de veni ‘n escultour. Pamens fuguè plaça coume marmitoun au Restaurant francés à Niço. Aqui s’iniciè i croumpo, à la cousino e au service de salo e encò d’un vesin pastissié aprenguè lou counfimen. En 1863, avié dounc tout-bèu-just dès-e-sèt an, venguè lèu premié d’ajudo, pièi chèfe de cousino au restaurant di Fraire prouvençau avans que d’èstre engaja encò dóu restaurant Felipe. Enventè d’ouro de dessèr coume la pero bello Elèno en 1864, ansin noumado en referènci à l’oupera de Jaque Offenbach La Bello Elèno.
Countinuè soun ascensioun e venguè chèfe-saussié. Aguste Escoffier eisigè di persouno qu’oubravon em’éu de pas tuba, de pas béure e de pas crida. Éu-meme tubavo pas pèr proutegi soun palais. Prenguè la decisioun de veni cap de brigado d’un grand restaurant à Paris presentè si plat en salo, à l’Espousicioun universalo de Paris en 1867. Avié vint-e-un an. Countinuè si creacioun que li prepausavo i catau de la poulitico e is artisto, coume lou supreme de voulaio Janeto, la boumbo Nerò e, en 1893, la pessegue Melba dedicado à ‘no cantatriço proun couneigudo Neli Melba que canté dins l’oupera de Richard Wagner, Lohengrin. Lou quinge d’avoust 1878, se maridè ‘mé Dóufino Daffis e lou parèu aguè tres enfant : Pau Jan Marìo en 1880, Charle Danié en 1885 que, pecaire, fuguè tua tre la debuto de la guerre de Quatorge e Germano en 1894 que mouriguè en 1977. Escoffier coulabourè ‘mé Cesar Ritz e tóuti dous creèron l’oustalarié de lùssi trevado pèr l’aristoucracìo e lis artisto li mai celebre d’aquéu tèms. En 1880, beilejavo li cousino de l’oustalarié Savoìo de Loundre en Anglo-Terro. En 1920 èro cap de cousino au Carlton de Loundre.
Aqui mounte l’afaire vèn encaro mai interessant, es lou rescontre d’Aguste Escoffier ‘mé Frederi Mistral au mes d’avoust 1913. Escoffier n’escriguè lou raconte dins la Revisto Culinàri dóu premié de mai 1928. Contè pèr lou menut li prepaus qu’escambiè emé lou Mèstre de Maiano e acabè ansin : « Faguère mis adiéu à l’ilustre pouèto […] en ié fasènt la proumesso de lèu lou veni tourna vèire. Malurousamen, lis ome prepauson e Diéu decido. Lis evenimen survengu après noste rescontre nous lou faguèron bèn vèire. » Vaqui lou prougramo. Vesiterian lou museon Escoffier guida pèr Michèu Escoffier, presidènt de la foundacioun e rèire-felen dóu Mèstre e Richard Duvauchelle, counservatour dóu museon qu’eisisto desempièi seissanto an, monterian dins la viloto e prenguerian lou repas en ribo de mar en seguissènt de demoustracioun de cousino emé lou mèstre-cousinié Jan-Glaude Brugel e Catarino Brothier que soun de disciple d’Escoffier e qu’adoubèron lou « fielat de biòu Mirèio » e la pesegue Mistral alestido pèr lou felibre mantenèire e mèstre-choucoulatié Louïs Tighlit. Vous lou dise : se sian coun-gous-ta d’aquelo journado pastado d’amista e de fraternita ! Soulide.
Vaqui, emai n’aguèsse encaro forço de dire sus lou percours de vido d’uno drudesso estraourdinàri e la vido d’Aguste Escoffier -basto de legi les menus des Dîners d'Épicure e li libre que publiquè- ai ! las, se fau dessepara. Vous doune rendès-vous la semano venènto. D’eici aqui avanças d’un pas lèri e tenès-vous fièr e gaiard. Vous brassège amistousamen. Brave mounde, adissias.
Felip