MARCIALO ESPAZE, MASCO DE BOUICARAN - LIS ERMAS

28 octobre 2026
Télécharger le podcast
Cette semaine: "MARCIALO ESPAZE, MASCO DE BOUICARAN"

Bràvis ami, lou Felip vous souveto lou bon-jour… Vuei se voulès anan parla de mascarié. Verai de toustèms, desempièi l’Antiqueta e à l’age mejan, li persouno que soun assouciado à la magìo soun souvènt d’erbouristo, de devinaire o de sajo-femo que soun integrado dins la coumunauta e soulicitado pèr si suen. Au siècle quingen, uno grand casso coumencè souto l’empenchado, lou poussamen de la Glèiso renfourça pèr lou Malleus Maleficarum, un trata escri pèr dous enquisidou. La mascarié èro counsiderado coume uno eresìo satanico e lou premié proucès couleitiéu de masco se debanè en 1335. Evidentamen de la mascarié is ereti, lis eclesiasti aguèron lèu fa d’establi un liame. Aquelo isterìo couleitivo faguè peraqui cinquanto milo mort, la mage part leissèron sa vido sus de lignié. Emai fuguèsse ja en 1316 emé lou papo Jan XXII que l’enquisicioun s’espremiguè – la Glèiso counsiderè que la mascarié èro un crime contro elo –, es au siècle quingen que fau remounta, dins un vilajoun gardés entre Nime e Alais, à Bouicaran eisatamen que sa tourre medievalo segnourejo, mounte se fabriquè de ploumb pèr li cartoucho de 1947 à 2012. À la debuto dis annado nounanto, au siècle vinten, un ome que ié disien Reinié de Girard faguè de recerco sus sa famiho à Vezenobre un autre vilajoun gardés proche Bouicaran. En furnant dins d’archiéu noutariau dóu siècle quingen d’aquéu vilage, troubè la prouceduro d’enquèsto councernant uno femo de Bouicaran acusado de mascarié. Vaqui l’estiganço. En 1477, uno chato, Marcialo Espaze, e sa maire desbarcon à Bouicaran. Se trobo que de jóuines enfant moron cade jour après uno courto malautié. Li masco sarien-ti respounsablo d’acò ? D’à mesuro dóu debana dóu tèms, la rumour grandis à bèl èime au sujèt de Marcialo qu’es denounciado pèr d’àutri masco que saran cremado. Marcialo garço soun camp emé soun espous – s’èro maridado dins l’entre-vau– e lis acusacioun toujour que mai preciso toumbon. Quand soun espous la quito un cop qu’es à la sousto encò de mounde de sa famiho à Gabria, belèu dins lou despartamen d’Erau vo d’Aveiroun, Marcialo dis à soun espous : « Te lou jure que siéu pas ‘no masco ». Pamens, d’aquéu tèms quand quaucun èro acusa, èro quàsi impoussible d’escapa à la justiço dis ome mau-grat ‘no escampo de requisto. En fin finalo, Marcialo es caturado e embarrado dins la tourre dóu castèu de Bouicaran. Lou proucès coumenço d’un biais roucamboulesc bèn talamen que Marcialo dis que rescountrè lou diable mant un cop e recounèis d’àutri malafacho, belèu souto la tourturo, que lou comte-rendu dóu proucès, de-segur, d’acò n’en parlo pas. Marcialo es tambèn acusado de la mort di porc. D’aquéu tèms, i’avié de malautié que tuavon lis ome e li porc tambèn e d’àutri meno d’animau. Li noumèron plus tard, li zouounoso. Adounc, venguè eisa d’atribuï tóuti aquéli mort i masco. En fin finalo, Marcialo s’avouè pèr tout e dins l’afaire Auruol tambèn. D’efèt, Marcialo fuguè souspresso en trin de rauba de pese vert dins lou jardin de madamo Auruol. Fuguè coundanado pèr acò. Pamens pèr se venja, enfouncè ‘no aguïo dins l’anco d’uno titèio que representavo la fiho de madamo Auruol… e aquelo fiho venguè panardo. Malurousamen, la fin dóu comte-rendu d’aquéu proucès es ilegiblo e sabèn pas se Marcialo fuguè cremado vo noun. Pamens soun amigo Raseto fuguè cremado pas gaire de tèms en rèire e absóudre Marcialo aurié esta se desjuja. Acó’s un doucumen rare que douno pèr lou menut lou debana d’un proucès d’un afaire que s’es debana dins noste relarg. Uno questioun rèsto sènso responso : Marcialo s’avouè-ti souto la tourturo ? Es-ti li tourturo que ié faguèron dire si responso ? S’es pas ‘cò, fau ametre que Marcialo avié lou cervèu uno idèio destourba. De masco n’i’avié de pertout e belèu n’i’a encaro vuei. Se dis meme que soun li masco que countribuïguèron à douna la paraulo i femo. Qu saup ? Pèr clava sus aquéu sujèt, es-ti necite de dire que dins aquelo meno de proucès, coume lou de Marcialo, i’avié d’errour, de fàussi declaracioun, de messorgo e d’eisageracioun que sabèn pas s’èron voulountàri vo noun. Lou comte-rendu d’aquéu proucès es un cabusset dins li mour, l’ambianço e li cresènço sènso óublida li supersticioun que marquèron l’age mejan. Soulide.

Vaqui, emai n’aguèsse encaro de dire sus aquel afaire, ai ! las, se fau dessepara. Prene tout-bèu-just lou tèms de dire nòsti gramaci en Reinié de Girard e vous doune rendès-vous la semano venènto. D’eici aqui avanças d’un pas lèri e tenès-vous fièr e gaiard. Vous brassège amistousamen. Brave mounde, adissias.

Felip